De knie op maat
De geïndividualiseerde knieprothese
Een knieprothese die niet bestaat uit een aantal vaste maten, maar die op basis van een CT-scan speciaal voor uw eigen knie wordt ontworpen en gemaakt. In Nederland is dat de ORIGIN van het Zwitserse bedrijf Symbios.
Medisch gecontroleerd door Dr. Bas Pijnenburg, orthopedisch chirurg, op .
Standaard of geïndividualiseerd, wat is het verschil?
Een standaard knieprothese komt in een aantal maten. De chirurg kiest de maat die het dichtst bij uw knie ligt en past uw knie daar tijdens de operatie op aan. Dat werkt goed en veel mensen zijn er tevreden mee. Maar knieën verschillen sterk in vorm en een maat die bijna past is niet hetzelfde als een maat die perfect past.
Bij een geïndividualiseerde prothese wordt de werkwijze omgedraaid. Eerst wordt uw knie in kaart gebracht met een CT-scan. Op basis daarvan wordt een geïndividualiseerd implantaat ontworpen dat de vorm van uw eigen knie exact volgt. Het implantaat wordt vervolgens speciaal voor u gemaakt, samen met geïndividualiseerde zaagmallen die precies op uw bot passen (zie afbeelding hieronder).
In Nederland gaat het om de ORIGIN knieprothese, gemaakt door Symbios in Zwitserland. Dit bedrijf ontwerpt en produceert sinds 1989 geïndividualiseerde heup- en knie-implantaten en is op dit gebied de Europese marktleider. Het ontwerp komt tot stand met Knee-Plan, de planningssoftware waarmee uit uw CT-scan een driedimensionaal model van uw knie wordt opgebouwd. Doel van dat ontwerp is om de vorm en de beweging van uw knie te benaderen zoals die was voordat de artrose begon.
De verschillen op een rij
| Standaardprothese | Geïndividualiseerd (ORIGIN) | |
|---|---|---|
| Vorm van het implantaat | Een gemiddelde vorm in een reeks vaste maten | Ontworpen op de vorm van uw eigen knie |
| Pasvorm op het bot | De maat die het dichtst bij uw knie ligt; de randen sluiten nooit overal precies aan | Volgt de contour van uw bot tot aan de rand |
| Wat patiënten rapporteren | Goede resultaten; de meeste mensen zijn tevreden | In vergelijkende studies betere scores op onder meer sport, dagelijks functioneren en de knieschijf |
| Verblijf in het ziekenhuis | Kort | In een grote overzichtsstudie nog iets korter |
| Ervaring en levensduur | Tientallen jaren gegevens beschikbaar | Langste studie tot nu toe: gemiddeld 5,9 jaar, met goede resultaten |
| Voorbereiding | Röntgenfoto, soms aanvullend onderzoek | Extra CT-scan nodig, met extra stralingsbelasting |
| Wachttijd tot de operatie | Afhankelijk van de kliniek | Soms iets langer: het implantaat wordt namelijk eerst voor u gemaakt, dat duurt enkele weken |
| Kosten voor u | Volledig vergoed; alleen uw eigen risico | De vergoeding dekt de meerkosten niet volledig; de kliniek kan een eigen bijdrage vragen |
Het hele traject in beeld
Deze video van drie minuten neemt u mee door het volledige traject. Hij begint bij wat knieartrose eigenlijk is en waarom uw arts een prothese voorstelt, laat daarna zien hoe uw eigen knie wordt ontworpen en gemaakt en eindigt bij de operatie waarin de prothese wordt geplaatst.
Hoe ziet zo'n prothese eruit?
Een totale knieprothese bestaat uit drie of vier delen. Een metalen kap over het uiteinde van uw dijbeen, een metalen plateau op uw scheenbeen en daartussen een glijlaag van kunststof die de rol van het kraakbeen overneemt. Bij een geïndividualiseerde prothese volgen die delen de vorm van uw eigen knie.
Het vierde deel is een kunststof knieschijfcomponent. Die wordt lang niet altijd geplaatst omdat het vaak niet nodig is. Uw chirurg beoordeelt tijdens de voorbereiding en de operatie of het kraakbeen aan de achterkant van uw knieschijf vervangen moet worden. In Nederland gebeurt dat bij ca. 21 procent van de knieprothesen, blijkt uit het Nederlandse implantatenregister.
De ORIGIN knieprothese bestaat in twee uitvoeringen. Bij de ene uitvoering blijft uw achterste kruisband behouden, bij de andere uitvoering wordt de stabiliteit die de achterste kruisband gaf overgenomen door de vorm van het implantaat zelf. Welke van de twee het beste bij u past, hangt af van de kwaliteit van uw banden en dit bepaalt uw chirurg.
Hoe het op het bot aansluit
Een standaardprothese komt in een reeks maten met een gemiddelde vorm. De chirurg kiest de maat die het dichtst bij uw knie ligt en dat is altijd een compromis: op de ene plek kan de rand van het implantaat over het bot heen steken, op de andere plek dekt hij het bot niet helemaal af. In de illustratie hieronder staan die plekken roze gemarkeerd. Elke orthopedisch chirurg kent dit beeld uit de dagelijkse praktijk.
Een geïndividualiseerde prothese kent dat compromis niet. De prothese is dan ontworpen op uw eigen anatomie en sluit daardoor zeer nauwkeurig aan op het bot waarop hij komt te rusten, tot aan de rand.
Standaard knieprothese
Geïndividualiseerde knieprothese
Waar staat de robot?
U hoort steeds vaker over robots bij knieoperaties en dat is een reële techniek met echte waarde. Die robot staat in de operatiekamer en helpt de chirurg om het standaard implantaat zo nauwkeurig mogelijk te plaatsen. Goede zorg, maar het implantaat zelf blijft een vaste maat die soms niet helemaal past.
Goed om te weten: het is nooit aangetoond dat een knieprothese die met een robot is geplaatst ook beter presteert dan een knie die zonder hulp van een robot is geplaatst. Uit de grootste studie tot nu toe bleek dat patiënten na een jaar helemaal geen verschil merkten tussen een knie die met een robot was geplaatst en een knie die zonder robot was geplaatst. Vraag er gerust naar bij uw orthopeed en lees meer op robot of knie op maat.
Bij een geïndividualiseerde knie staat de robot in de fabriek. Daar wordt niet de plaatsing, maar het implantaat zelf op uw knie gemaakt, nog voordat de operatie begint. De vraag is dus niet welke techniek beter is, maar waar de individualisering zit: in de plaatsing, of in het implantaat.
Hoe het gemaakt wordt
- De CT-scan. Uw chirurg schrijft een scan voor die in een erkend radiologiecentrum wordt gemaakt, volgens een vast protocol. Daarbij worden ook uw heup en enkel meegenomen, zodat de stand van uw been bekend is.
- Het ontwerp. Uit de scan bouwt een specialist van Symbios in Zwitserland een driedimensionaal model van uw knie. Daarin wordt de prothese ontworpen, gericht op het herstellen van de anatomie zoals die was vóór de artrose.
- Uw eigen chirurg keurt het ontwerp goed. Voordat er iets gemaakt wordt, krijgt de chirurg die u gaat opereren het plan te zien. Hij controleert de afmetingen en de technische keuzes. Pas na zijn akkoord begint de productie.
- De productie. Het implantaat wordt voor u gemaakt, samen met de zaagmallen die de chirurg tijdens de operatie gebruikt. Die mallen worden geprint en zijn voor eenmalig gebruik. Dit duurt enkele weken.
- De operatie. Doordat het implantaat al past, hoeft de chirurg uw knie niet passend te maken. Er wordt minder bot weggenomen dan bij een standaardprothese.
Wilt u dit proces in detail zien, met beelden van het ontwerp, de zaagmallen en de doos die uiteindelijk in de operatiekamer ligt? Lees dan hoe uw knie wordt gemaakt.
Rustig nalezen
Symbios heeft een patiëntenbrochure over de ORIGIN knieprothese. Daarin staat wat u hierboven leest nog eens uitgebreider, met tekeningen van de knie, het volledige productieproces en een hoofdstuk over de voorbereiding op de operatie en het herstel daarna.
Wat het onderzoek laat zien
Naar de ORIGIN knieprothese is inmiddels een reeks studies gedaan. De eerste studie volgde 25 geïndividualiseerde knieprothesen bij 20 patiënten: alle scores verbeterden, er waren geen complicaties tijdens de operatie en geen heroperaties en na een jaar was 88 procent van de patiënten tevreden. Latere studies vergeleken de ORIGIN met standaardprothesen en vonden na twee jaar betere scores voor sport, dagelijks functioneren en kwaliteit van leven.
Die eerste studie is een kleine groep die maar een jaar is gevolgd en het bredere onderzoek naar geïndividualiseerde knieprothesen laat een genuanceerder beeld zien, met voordelen op sommige punten en geen aangetoond verschil op andere. Dat hele verhaal, inclusief de kritische studies, staat op de onderzoekspagina.
De voordelen op een rij
- Ontworpen op uw eigen knie. Het implantaat volgt de vorm van uw bot tot aan de rand.
- Betere scores na twee jaar voor sport, dagelijks functioneren en kwaliteit van leven dan met een standaardprothese, in een studie met twee groepen van 51 patiënten.
- 94 procent tevreden of zeer tevreden na twee jaar, in een groep van 140 patiënten.
- Minder bot weggenomen dan bij een standaardprothese.
- Direct belasten. U mag uw been meteen na de operatie weer belasten.
- Ontworpen en gemaakt in Zwitserland, goedgekeurd door uw eigen chirurg voordat er iets wordt gemaakt.
Wat een nadeel zou kunnen zijn
- Een extra CT-scan. Die is nodig voor het ontwerp en betekent extra stralingsbelasting.
- Wachttijd. Het implantaat wordt na de scan gemaakt, dus er zit tijd tussen het besluit en de operatie.
- Hogere kosten. Een implantaat dat speciaal voor u wordt gemaakt is duurder en de vergoeding dekt die meerkosten niet volledig. Wat dat voor u betekent, leest u op kosten en vergoeding.
- Nog geen cijfers over de hele lange termijn. Van standaardprothesen weten we hoe ze er na 20 jaar voor staan. De geïndividualiseerde knie bestaat nog niet zo lang, dus die cijfers moeten nog groeien. Hoe wij daarnaar kijken leest u op de onderzoekspagina.
Na de operatie
Bij de ORIGIN knieprothese mag u uw been direct na de operatie weer belasten. Het herstel verloopt volgens een vast programma, waarbij u al vroeg begint met oefeningen om de knie te blijven buigen en strekken. Uw kliniek legt u uit hoe dat er in uw geval uitziet.
Is dit iets voor u?
Dat bepaalt u samen met uw orthopeed. Een geïndividualiseerde knie is geen experiment: het is een regulier beschikbare optie die in Nederland steeds meer geplaatst wordt. Vraag ernaar tijdens uw gesprek, ook als uw arts er zelf niet over begint. Het is uw knie en u mag en moet weten welke mogelijkheden er zijn.
De techniek komt vooral in beeld bij mensen bij wie de knie afwijkt van het gemiddelde: een ongebruikelijke vorm, een scheve stand van het been, of een knie waaraan eerder is geopereerd. Juist dan is een maat uit een reeks lastiger passend te maken.
Waar u ervoor terecht kunt, staat op de pagina klinieken.